แม่น้ำโขง-ปัญหาด่วนของภูมิภาค(ฉบับภาษาไทย)

krutee

 

แม่น้ำโขง-ปัญหาด่วนของภูมิภาค(ฉบับภาษาไทย) 

นิวัฒน์ ร้อยแก้ว

ประธานกลุ่มรักษ์เชียงของ เครือข่ายอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและวัฒนธรรมลุ่มน้ำโขง-ล้านนา

 

 

แม่น้ำโขงที่อุดมสมบูรณ์ ด้วยทรัพยากรธรรมชาติ เป็นแหล่งอาหาร เป็นความมั่นคงของชีวิตผู้คนหลากหลายชาติพันธุ์ หลายสิบล้านคน มีวัฒนธรรมประเพณีที่เกาะเกี่ยวเชื่อมโยงกับสายน้ำสายนี้ ซึ่งเป็นแม่ของแผ่นดินอุษาคเนย์และของโลกมาแต่โบราณกาล

เกือบสองทศวรรษที่ผ่านมา เงาของการพัฒนาในลุ่มน้ำโขงจากและกลุ่มทุนใหญ่สยายปีกเข้าครอบคลุมพื้นที่ลุ่มน้ำโขงอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะแผนพัฒนาพลังงานที่มีเป้าหมายสร้างเขื่อนผลิตไฟฟ้าบนแม่น้ำโขงสายประธาน มากกว่า 20 เขื่อน ทั้งตอนบนและตอนล่างของแม่น้ำโขง

ปรากฏการณ์ความเปลี่ยนแปลงของแม่น้ำโขง ผลกระทบเริ่มเกิดขึ้นเมื่อสร้างเขื่อนแม่น้ำโขงตอนบน ในยูนนาน ประเทศจีน เมื่อปี พ.ศ.2539 แม่น้ำที่เคยไหลอิสระมานับล้านปี กลับถูกขวางกั้น ระบบนิเวศของแม่น้ำถูกกระทำ ส่งผลให้สิ่งมีชีวิต สัตว์น้ำ พืชน้ำ ได้รับผลกระทบ ชาวประมงหาปลายากลำบากมากขึ้น ที่อยู่อาศัย พื้นที่ทำการเกษตรของชาวบ้าน ริมฝั่งแม่น้ำโขงประสบปัญหาเมื่อระดับน้ำผันผวนผิดธรรมชาติ

ปัญหาเริ่มทวีเพิ่มมากขึ้นเมื่อมีการระเบิดแก่งแม่น้ำโขงเพื่อการเดินเรือพานิชย์ขนาดใหญ่ ตามข้อตกลงเดินเรือเสรีที่ลงนามโดย 4 ประเทศลุ่มน้ำโขงตอนบน นอกจากนี้การสร้างเขื่อนแม่น้ำโขงในจีน ถึง 6 เขื่อน และกำลังก่อสร้างเพิ่มอีกหลายเขื่อน สร้างความเสียหายต่อระบบนิเวศแม่น้ำโขงตอนบนอย่างมาก

แต่ปัญหาแม่น้ำโขงที่ส่งผลกระทบกับพี่น้องประชาชนอย่างกว้างขวาง กลับไม่ได้รับการดูแล เอาใจใส่ แก้ไขปัญหาและการป้องกันอย่างจริงจังจากรัฐบาลไทยและรัฐบาลประเทศลุ่มน้ำโขง

ความต้องการด้านพลังงาน เพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจยังคงเดินหน้าต่อไป โครงการไฟฟ้าพลังน้ำแม่น้ำโขงตอนล่าง อีก 12 โครงการถูกผลักดัน โดยไม่ฟังเสียงคัดค้านจากภาคประชาชน ผู้ได้รับผลกระทบและความเดือดร้อนจากเขื่อนแม่น้ำโขงในประเทศจีนอยู่แล้วนับทศวรรษ

การก่อสร้างเขื่อนไซยะบุรี เป็นตัวอย่างหนึ่งของเขื่อนตอนล่างที่ชี้ให้เห็นถึงกระบวนการตามข้อตกลงแม่น้ำโขง พศ.2538 ที่ไม่ได้นำมาใช้โดย 4 ประเทศสมาชิกอย่างจริงจัง โปร่งใส เพื่อประโยชน์ในการคงไว้ซึ่งทรัพยากรสำคัญของภูมิภาค กลับเป็นเพียงพิธีกรรมเพื่อสร้างความถูกต้องเท่านั้น

กระบวนการของเขื่อนไซยะบุรี ยังขาดกระบวนการมีส่วนร่วม ไร้ซึ่งการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมข้ามพรมแดน แต่การก่อสร้างเขื่อนยังดำเนินต่อไปอย่างรวดเร็ว และปลายเดือนมกราคมนี้ก็จะทำพิธีเปิดการก่อสร้างระยะที่ 2 ซึ่งจะปิดกั้นแม่น้ำโขงเป็นครั้งแรก

โครงการเขื่อนดอนสะโฮง เขื่อนที่ 2 บนน้ำโขงตอนล่างที่จะสร้างกั้นช่องน้ำฮูสะโฮง ในบริเวณมหานทีสีพันดอน ที่ลาวใต้ ติดชายแดนกัมพูชา ผู้เชี่ยวชาญจากหลายสำนักต่างระบุว่าโครงการเขื่อนดอนสะโฮงมีความเสี่ยงที่จะเกิดผลกระทบต่อการอพยพของบรรดาพันธุ์ปลาแม่น้ำโขง จากปากแม่น้ำที่เวียดนาม จากทะเลสาบเขมร และจากแม่น้ำโขงท้ายน้ำ ที่จะว่ายผ่านสีพันดอนไปสู่ตอนบนเพื่อผสมพันธุ์ วางไข่ และเติบโต

ตั้งแต่เดือนตุลาคมปีที่ผ่านมาคณะกรรมาธิการแม่น้ำโขง องค์กรภาครัฐ และตัวแทนของ 4 ประเทศสมาชิกได้ดำเนินการกระบวนการปรึกษาหารือล่วงหน้า Prior Consultation  เพื่อให้เสร็จสิ้นตามข้อตกลงแม่น้ำโขง แต่สิ่งที่เกิดขึ้นในเวทีของประเทศไทย คือ 2 เวทีแรก ไม่มีการเชิญประชาชนที่อาศัยอยู่ริมแม่น้ำโขงมาเข้าร่วมปรึกษาหารือ (ที่มีชื่อเรียกอย่างเป็นทางการว่า การเปิดเผยข้อมูลโครงการ) เวทีซึ่งจัดไป 5 ครั้งในจังหวัดริมแม่น้ำโขงไม่ครอบคลุมพื้นที่ลุ่มน้ำโขงทั้งหมดในประเทศไทย ไม่มีการแปลเอกสารต่างๆ ที่เกี่ยวข้องเป็นภาษาไทยเพื่อให้ประชาชนที่จะเข้าร่วมเวทีได้อ่านล่วงหน้าเพื่อทำความเข้าใจและเข้าร่วมเวทีได้อย่างมีประสิทธิภาพ และนำมาสู่การหารือที่อยู่บนฐานของข้อมูล

นอกจากนี้ การซอยโครงการเขื่อนและไฟฟ้าพลังน้ำ ออกมาพูดและหารือกันทีละเขื่อนๆ แบบนี้ จะทำให้เราไม่สามารถเห็นภาพรวมของทั้งลุ่มน้ำได้

เครือข่ายประชาชนไทย 8 จังหวัดลุ่มน้ำโขง และนักวิชาการ ยังคงยืนยันไม่เห็นด้วยและคัดค้านการสร้างเขื่อนดอนสะโฮง และเขื่อนอื่นๆ ในแม่น้ำโขง และต้องการให้ทำการศึกษาข้อมูลผลกระทบของเขื่อนทั้งลุ่มน้ำ เพื่อให้เกิดข้อมูลที่เพียงพอ เพื่อที่จะให้ผู้มีอำนาจรู้ว่าเราจะสูญเสียอะไรไปบ้างหากมีเขื่อนกั้นแม่น้ำโขง และมันจะคุ้มได้อย่างไรหากต้องแลกกับระบบนิเวศ กับปลานับร้อยสายพันธุ์ กับอู่ข้าวอู่น้ำ กับไฟฟ้าในปริมาณไม่มาก ซึ่งหาที่ไหนก็ได้

ทำอย่างไร ? ให้มีการจัดการแม่น้ำโขงอย่างยั่งยืน เป็นธรรม และสมดุล” คำถามที่มีคำตอบอยู่ในความคิดและจิตใจของคนแม่น้ำโขงมาตลอด ระยะเวลาของการได้รับผลกระทบ  ความเสียหายที่เกิดขึ้นส่งผลให้พวกเรารู้ว่าเราต้องเรียกร้องเข้าไปมีส่วนร่วมในกระบวนการตัดสินใจในการพัฒนาแม่น้ำโขง

เราไม่สามารถปล่อยให้ชะตาของแม่น้ำโขง อยู่ในกำมือของผู้มีอำนาจไม่กี่คน ภายใต้อิทธิพลของบริ๋ษัทเอกชนยักษ์ใหญ่ ที่จะมาแสวงกำไรจากสมบัติของแผ่นดินอุษาคเนย์

หากรัฐบาลยังคงปล่อยปัญหาแม่น้ำโขงให้เป็นไปเหมือนที่ผ่านมา เขื่อนดอนสะโฮงคงซ้ำรอยเขื่อนไซยะบุรี เขื่อนปากแบง เขื่อนอื่นๆ ก็คงผุดขึ้นเพื่อกั้นสายเลือดของภูมิภาค อย่างไร้ซึ่งความเป็นธรรม

วันนี้ (28 มกราคม 2558) ผู้แทน 4 ประเทศลุ่มน้ำโขง จะประชุมวาระพิเศษเรื่องเขื่อนดอนสะโฮง ผมหวังว่าผู้แทนรัฐบาลไทย –สำนักงานคณะกรรมาธิการแม่น้ำโขงแห่งชาติไทย จะแสดงจุดยืนเพื่อปกป้องผลกระโยชน์ของประชาชน เรียกร้องให้ยกเลิกเขื่อนทันที

 

**ฉบับภาษาอังกฤษ ตีพิมพ์ในบางกอกโพสต์ 28 มกราคม 2558

Region must act now to save the Mekong from dams

Members of the Network of People in Eight Mekong Provinces stage a protest against the Xayaburi and other dam projects which they say will destroy the Mekong River's ecology and locals' livelihoods. THITI WANNAMONTHA
Members of the Network of People in Eight Mekong Provinces stage a protest against the Xayaburi and other dam projects which they say will destroy the Mekong River’s ecology and locals’ livelihoods. THITI WANNAMONTHA

The rich Mekong River is home to vast natural resources and provides food to secure the livelihoods of millions of people. Since the beginning of time, it has served as our mother earth, interweaving and connecting intricate riparian cultures.

For nearly two decades, the onslaught of the Mekong’s development by capitalists has spread its destructive wings with dozens of dams being planned on the lower and upper Mekong River mainstream.

The Mekong’s transformation has begun to take its toll, beginning with the completion of the first mainstream dam in China’s Yunnan province in 1996. Free for millions of years, the river is now blocked. Dams in the upper Mekong have interfered with the river’s ecology causing damage to aquatic and plant life. Fishing communities have found their catches decimated and riparian people and their farms are now vulnerable to unnatural water fluctuations.

Problems have multiplied with rapid blasting to pave the way for the navigation of commercial ships, as spelled out in the agreement made by the four upper riparian countries. The installation of six more dams in China, and more to come, shall wreak ecological havoc on the upper Mekong, with far-reaching consequences for the basin.

Despite the enormous impact on the region’s people, problems with the Mekong’s development have been ignored. No attempts have been sufficiently made by the Thai government and other regional governments to address or prevent these problems.

Sheer energy demand still functions as the main impetus for these dams. The cascade of 12 hydropower projects in the lower Mekong has been pushed forward, in spite of strong opposition from the people already affected by China’s dams, who will bear the brunt of the dams’ negative effects.

The Xayaburi dam’s construction in Laos is evidence of how the procedures spelled out in the 1995 Mekong Agreement have been flouted by the four member countries. Such procedures have simply become ceremonial — a means to justify the righteousness of the project at the expense of our natural resources.

The Xayaburi dam’s development process is characterised by unilateral decision-making and back-room negotiations. With no transboundary environmental impact assessment, the dam’s construction has ploughed forward. The commencement ceremony for the second phase of dam construction already took place yesterday. For the first time, the lower Mekong will be directly altered.

Don Sahong is the second dam in the pipeline in the lower Mekong. It will block the Hou Sahong channel in southern Laos, bordering Cambodia. Experts from various institutions insist that the Don Sahong dam will adversely affect Mekong fish migrations, from the Delta in Vietnam to Cambodia’s Tonle Sap Lake. It will interfere with the reproduction, spawning and growth of migratory fish through the great archipelago.

Since October, the Mekong River Commission and representatives from the four member countries have participated in Don Sahong dam’s “prior consultation process”, simply to justify the terms set forth in the Mekong Agreement.

During the first two hearings in Thailand, none of the residents living by the river were invited to participate in the five meetings, which were not characterised as “consultations” by the Thai government, but rather “information sharing” and still failed to cover our whole Mekong Basin. In addition, there was no translation of necessary documents, to enable effective participation and ensure that the consultations would rest on a foundation of information and research.

Additionally, the different dams have been sliced into pieces and discussed separately in different forums, making it difficult to comprehend the overall basin-wide picture of hydropower development.

The Network of Thai People in Eight Mekong Provinces and academics stand firm in its staunch opposition to the construction of the Don Sahong and other mainstream dams. We demand that adequate and comprehensive studies be undertaken to explore the dams’ impact on the whole basin. Sufficient information must be found to enable those in power to realise what we are going to lose by damming the mighty Mekong. How can we trade our globally recognised Mekong with its complex ecology of hundreds of fish species, and rich food production for the very meagre amount of electricity which can be obtained by other means?

What can we do to ensure sustainable, fair and balanced management of the Mekong? The question has lingered in the hearts and minds of the people of the Mekong for the entire time that they have been affected by the impact of these projects. Such losses have prompted them to speak up and demand participation in the decision-making process regarding the Mekong’s development. The Mekong’s fate can’t be left in the hands of a few influential people and big corporations who want to prey on the lucrative gains from Southeast Asia’s resources.

If the government continues to ignore the Mekong’s problems, the dams will block the main vein of the region without any justice done. Today, the Mekong River Commission Joint Committee will hold a session to conclude on Don Sahong dam. Thailand must demand Don Sahong and other mainstream dams be cancelled.

Bangkok Post 28 Jan 2015
Writer: Niwat Roykaew
Newspaper section: News
http://www.bangkokpost.com/opinion/opinion/461116/region-must-act-now-to-save-the-mekong-from-dams

———————-
Niwat Roykaew is chairman of the Chiang Khong Conservation Group and plaintiff in a case involving the Xayaburi dam power purchase agreement, now before the Thai Administrative Court.

NO COMMENTS

Leave a Reply